Jenny Erpenbeck

Klucz do ogrodu

Powieść w przekładzie Elizy Borg ukazała się w maju 2010 roku nakładem wydawnictwa W.A.B. w Warszawie, 222 s.
(wydanie oryginalne: Heimsuchung. Eichborn Verlag, Frankfurt a. Main 2008)


Kameralna opowieść o pewnym domu nad jeziorem w Brandenburgii w pobliżu Berlina, który to dom przez jakiś czas był własnością babki pisarki i niezwykle ważnym elementem jej własnego życia - "jej małą ojczyzną". Historię tego domu i jego zmieniających się mieszkańców na przestrzeni prawie stu lat - od początku XX wieku poprzez pierwszą i drugą wojnę światową, okres powojenny, lata NRD aż po zjednoczenie Niemiec - autorka opisuje z niezwykłą poetycką siłą, oryginalnym, właściwym sobie językiem. "Małe historie" kolejnych właścicieli domu, ich chwile szczęścia, osobiste dramaty, sąsiedzkie wojenki podjazdowe, wpisują się w "wielką historię", dziejącą się wokół nich. Godna uwagi jest starannie przemyślana kompozycja powieści, w której zmienne koleje losu osób, związanych z domem nad jeziorem, opowiedziane w dwunastu rozdziałach klarownie, choć niekoniecznie w zgodzie z klasyczną chronologią, przeplatają się z "elementem stałym" tego miejsca: wątkiem ogrodnika, niemego świadka wydarzeń, łączącego swą niezmienną obecnością na parceli ludzi i epoki.

Historia domu nad jeziorem oparta jest w dużym stopniu na faktach. Autorka zadała sobie wiele trudu, by dotrzeć do dokumentów, fotografii, by prześledzić rzeczywiste losy mieszkańców domu, a jeśli żyli, skontaktować się z nimi. Nie jest to jednak dokumentalny reportaż, lecz bardzo własna, literacka wizja minionych zdarzeń. Sugestywnym przykładem metody twórczej Jenny Erpenbeck jest wątek żydowskiej dziewczynki, która wraz z matką trafia do warszawskiego getta i ostatecznie do Treblinki. To jej właśnie autorka zadedykowała swą książkę.

Powieść przedstawia w atrakcyjnej literacko postaci dwie strony uniwersalnego zjawiska: unaocznia zmienność, płynność, niestałość losu miejsc i ludzi, doświadczenie, które zwłaszcza w wieku XX było szczególnym udziałem mieszkańców Europy, a z drugiej strony daje wyraz wynikającej z poczucia owej niestałości tęsknocie za jakimś własnym trwałym miejscem na ziemi.


Foto:
schiffer-fuchs/poklekowski

Jenny Erpenbeck, ur. 1967 w Berlinie Wsch. w rodzinie o tradycjach literackich (babka, pisarka Hedda Zinner, także dziadek, Fritz Erpenbeck, oraz rodzice byli bądź są osobami piszącymi), studiowała wiedzę o teatrze oraz reżyserię operową, pracowała jako asystent reżysera oraz reżyser przedstawień operowych w Austrii i Niemczech. Jej pierwsza książka Die Geschichte vom alten Kind (1999, Opowieść o starym dziecku) określana była przez wielu recenzentów jako najbardziej oryginalny debiut roku (jest to niezwykła opowieść o kobiecie, która "schroniła się z powrotem w dzieciństwie", co niektórzy krytycy interpretowali jako metaforyczny opis świadomości mieszkańców byłej NRD po zjednoczeniu). Wydała ponadto tom opowiadań Tand (2001, Błahostki) i w roku 2005 mini-powieść Wörterbuch (wyd. pol. Słownik, Czarne 2008). Otrzymała m. in. Nagrodę Literacką im. Heimito von Doderera (2008), Solurską Nagrodę Literacką (2008) i Nagrodę Literacką im. Herthy König (2008). Mieszka w Berlinie.

Recenzje:

1.

Malwina Wapińska, Nieznośna pamięć prehistorii, "Dziennik", dodatek "Kultura", 21.05.2010

2.
Sławomir Iwasiów, W oczekiwaniu na przeprowadzkę, Portal artpapier.com sierpień 15-16, 2010
3.
Magdalena Galiczek, Klucz do ogrodu, Portal granice.pl sierpień 2010
4.
Ilona Słojewska, Klucz do ogrodu - Jenny Erpenbeck, Portal Przystan-Literacka.pl 12.08.2010
5.
Jarosław Czechowicz, Był sobie dom?, Portal internetowy g-punkt.pl  5.06.2010
projekt | książki/autorzy | imprezy | informacje | echa medialne | linki | kontakt