Max Frisch

Dziennik
1946-1949
1966-1971

Książka ukazała się w przekładzie Jakuba Ekiera (Dziennik 1946-1949) i Krzysztofa Jachimczaka (Dziennik 1966-1971) nakładem wydawnictwa W.A.B. w Warszawie w maju 2015 roku, 687 stron.
(Wydanie oryginalne: Tagebuch 1946-1949, Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main 1950, Tagebuch 1966-1971, Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main 1972)

W latach 1946-1949 Max Frisch pracował jeszcze jako architekt, miał własne biuro projektowe, a pasjom literackim dawał wyraz w reportażach - i w dzienniku. W latach 1966-1971 był już uznanym pisarzem, autorem sztuk wystawianych na całym świecie i powieści tłumaczonych na wiele języków. Czytając oba dzienniki, zebrane tu w jednym tomie, można się zastanawiać, czy właśnie ta forma, swobodna, nielicząca się z regułami gatunkowymi, nie odkrywa nam najciekawszych i najbardziej oryginalnych stron jego twórczości. Czyta się to w każdym razie świetnie. Oba składają się z zapisków bardzo niejednorodnych. Są tu dokumenty prasowe i prywatne refleksje nad aktualnymi zdarzeniami, osobiste wyznania, migawkowo zarejestrowane sceny życia codziennego, koncepty i rozbudowane szkice fabuł i dramatów. Niby panuje chaos, niby pomieszczono tu obok siebie materie przypadkowe i niespójne, ale wszystko ujęte jest w precyzyjny kształt literacki, przemyślane. Sucha relacja świadka historii nabiera życia i ostrości, przyprawiona charakterystycznym dla Frischa zmysłem groteski - jak w kapitalnej relacji z wrocławskiego kongresu intelektualistów (1948) albo z wizyty w Białym Domu w Waszyngtonie (1970). Między przesłuchaniem, ankietą socjologiczną i kanapą psychoanalityka albo konfesjonałem sytuuje się "kwestionariusz", przekorna, bo oparta na pytaniach forma narracji, wymyślona i po mistrzowsku uprawiana przez Frischa. Znajdą tu bezcenny materiał czytelnicy zainteresowani życiem publicznym i ci, którzy cenią osobiste zwierzenia, uraczą się wszyscy lubiący przyłapywać literaturę na gorącym uczynku.


Foto: Andrej Reiser

Max Frisch urodził się w 1911 r. w Zurychu. W 1931 r. rozpoczął studia germanistyczne, publikował reportaże i felietony, z lat 30. pochodzą jego pierwsze próby literackie, potem ocenione przez autora bardzo surowo i niewznawiane. W latach 1934-1940 studiował architekturę. Założył biuro architektoniczne i zrealizował kilka własnych projektów, nie porzucając jednak pisania. W 1945 r. w zuryskim Schauspielhaus odbyła się premiera jego sztuki Nun singen sie wieder, mierzącej się z traumą wojenną i wkrótce potem granej też na scenach niemieckich. W 1950 r. ukazał się Dziennik 1946-1949 (pol. wydanie 2015, przeł. Jakub Ekier), w 1953 r. wystawiono sztukę Don Juan czyli miłość do geometrii (przerobioną w 1962 r., pol. premiera 1962, przeł. Irena Krzywicka, Jan Garewicz), w rok później pochwalne recenzje zebrała powieść Stiller (pol. wydanie 1960, przeł. Jacek Frühling) - po tym sukcesie Frisch poświęcił się całkiem twórczości literackiej. Kolejne dzieła prozatorskie i dramatyczne zdobywały mu zarówno uznanie krytyki, jak popularność wśród czytelników i widzów: Homo faber (1957, pol. wydanie 1959, przeł. Irena Krzywicka), Biedermann i podpalacze (1958, pol. premiera 1959, przeł. Irena Krzywicka, Jan Garewicz), Andorra (1961, pol. premiera 1962, przeł. Irena Krzywicka, Jan Garewicz), Powiedzmy, Gantenbein (1964, pol. wydanie 1965, przeł. Jacek Frühling), Biografia (1967, pol. premiera 1972, przeł. Jacek Frühling), Montauk (1975, pol. wydanie 1978, przeł. Stanisław Kołodziejczyk), Człowiek pojawia się w holocenie (1979, pol. wydanie w tomie Sinobrody 2002, przeł. Krzysztof Jachimczak), Tryptyk (1979, pol. premiera 1980, przeł. Zbigniew Herbert). Frisch odznaczał się znakomitym wyczuciem pułapek współczesnej cywilizacji; z chirurgicznym chłodem analizował kłopoty z tożsamością i zawiłości stosunków między ludźmi; stworzył własny oryginalny sposób narracji - niejako przeskakujący ponad przepaściami, aby tym dobitniej unaocznić przeraźliwą głębię. W poglądach zbliżony do socjaldemokracji, nie poprzestając na roli przenikliwego świadka epoki, angażował się w działalność polityczną, ostro krytykował społeczeństwo i rząd szwajcarski. Prowadził ruchliwe życie, dużo podróżował, przez dłuższy czas mieszkał w Rzymie, w Berlinie, w Nowym Jorku. Był dwukrotnie żonaty, w różnych okresach pozostawał w intensywnych związkach nieformalnych. Laureat nagród: im. Büchnera (1958), miasta Jerozolimy (1965), im. Schillera (1974), Nagrody Pokojowej Niemieckich Księgarzy (1976), im. Heinego (1989). Zmarł w Zurychu w 1991 r.

Recenzje:

1.

Zapiski z podzielonego świata. Jakub Ekier w rozmowie z Piotrem Kieżunem i Adamem Suwińskim, "Kultura Liberalna" nr 389, 21 czerwca 2016 r.

projekt | książki/autorzy | imprezy | informacje | echa medialne | linki | kontakt