Max Frisch

Szkice do trzeciego dziennika

Książka ukazała się w przekładzie Małgorzaty Łukasiewicz nakładem wydawnictwa W.A.B. w czerwcu 2015 roku. 204 strony.
(Wydanie oryginalne: Entwürfe zu einem dritten Tagebuch, Suhrkamp Verlag, Berlin 2010)

Dziennikowe zapiski, składające się na tę książkę, obejmują okres od lutego 1982 do kwietnia 1983 roku. Maszynopis odnaleziono w Archiwum Maxa Frischa i opublikowano w 19 lat po śmierci pisarza, z posłowiem wydawcy Petera von Matta. Przeplatają się tu, podobnie jak w obu poprzednich dziennikach Frischa, różne wątki i tematy. Pisarz przygląda się sobie, swoim bliskim i światu, uważnie, analizując z chłodnym dystansem sprawy, które go najżywiej obchodzą. Jego ówczesną partnerką jest Alice Locke-Carey, Amerykanka, pod imieniem Lynn znana nam jako bohaterka opowiadania Montauk. Frisch utrwala drobiazgi z ich wspólnego życia, toczącego się między Nowym Jorkiem, Zurychem a Berzoną. Nie waha się wydobywać na światło dzienne także tego, co zapowiada i przypieczętowuje nieuchronny rozpad związku. Jak zawsze uwagę pisarza przyciągają sprawy publiczne, w tym bezlitośnie przez niego osądzana polityka wielkich mocarstw. Z tą samą uwagą Frisch pilnie tropi przejawy przemocy w stosunkach między ludźmi. Dobitnie zaznacza się w tych zapiskach motyw starzenia się i starości. Siedemdziesięcioletni Frisch zmaga się ze swoimi słabościami, przywarami, alkoholizmem. Próbuje dokonać prywatnego i pisarskiego bilansu. Ale nie poprzestaje na tym. Idzie dalej, próbuje niejako ubiec czas, świadomie zmierzyć się z ostatecznym doświadczeniem. Podróż do Egiptu z nieuleczalnie chorym przyjacielem, asystowanie przy jego odejściu, codzienność, której towarzyszą cienie wielu bliskich zmarłych, to niezwykły współczesny taniec ze śmiercią. I nie ma żadnej sprzeczności w tym, że pośród takich rozważań Frisch snuje trochę bajkowe, ale bardzo konkretne plany domu, w którym chciałby jeszcze zamieszkać.


Foto: Andrej Reiser

Max Frisch urodził się w 1911 r. w Zurychu. W 1931 r. rozpoczął studia germanistyczne, publikował reportaże i felietony, z lat 30. pochodzą jego pierwsze próby literackie, potem ocenione przez autora bardzo surowo i niewznawiane. W latach 1934-1940 studiował architekturę. Założył biuro architektoniczne i zrealizował kilka własnych projektów, nie porzucając jednak pisania. W 1945 r. w zuryskim Schauspielhaus odbyła się premiera jego sztuki Nun singen sie wieder, mierzącej się z traumą wojenną i wkrótce potem granej też na scenach niemieckich. W 1950 r. ukazał się Dziennik 1946-1949 (pol. wydanie 2015, przeł. Jakub Ekier), w 1953 r. wystawiono sztukę Don Juan czyli miłość do geometrii (przerobioną w 1962 r., pol. premiera 1962, przeł. Irena Krzywicka, Jan Garewicz), w rok później pochwalne recenzje zebrała powieść Stiller (pol. wydanie 1960, przeł. Jacek Frühling) - po tym sukcesie Frisch poświęcił się całkiem twórczości literackiej. Kolejne dzieła prozatorskie i dramatyczne zdobywały mu zarówno uznanie krytyki, jak popularność wśród czytelników i widzów: Homo faber (1957, pol. wydanie 1959, przeł. Irena Krzywicka), Biedermann i podpalacze (1958, pol. premiera 1959, przeł. Irena Krzywicka, Jan Garewicz), Andorra (1961, pol. premiera 1962, przeł. Irena Krzywicka, Jan Garewicz), Powiedzmy, Gantenbein (1964, pol. wydanie 1965, przeł. Jacek Frühling), Biografia (1967, pol. premiera 1972, przeł. Jacek Frühling), Montauk (1975, pol. wydanie 1978, przeł. Stanisław Kołodziejczyk), Człowiek pojawia się w holocenie (1979, pol. wydanie w tomie Sinobrody 2002, przeł. Krzysztof Jachimczak), Tryptyk (1979, pol. premiera 1980, przeł. Zbigniew Herbert). Frisch odznaczał się znakomitym wyczuciem pułapek współczesnej cywilizacji; z chirurgicznym chłodem analizował kłopoty z tożsamością i zawiłości stosunków między ludźmi; stworzył własny oryginalny sposób narracji - niejako przeskakujący ponad przepaściami, aby tym dobitniej unaocznić przeraźliwą głębię. W poglądach zbliżony do socjaldemokracji, nie poprzestając na roli przenikliwego świadka epoki, angażował się w działalność polityczną, ostro krytykował społeczeństwo i rząd szwajcarski. Prowadził ruchliwe życie, dużo podróżował, przez dłuższy czas mieszkał w Rzymie, w Berlinie, w Nowym Jorku. Był dwukrotnie żonaty, w różnych okresach pozostawał w intensywnych związkach nieformalnych. Laureat nagród: im. Büchnera (1958), miasta Jerozolimy (1965), im. Schillera (1974), Nagrody Pokojowej Niemieckich Księgarzy (1976), im. Heinego (1989). Zmarł w Zurychu w 1991 r.

projekt | książki/autorzy | imprezy | informacje | echa medialne | linki | kontakt