Reinhard Jirgl

Niedopełnieni

Przełożył Ryszard Wojnakowski. Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa "Borussia", Olsztyn 2009, 261 stron. (wydanie oryginalne: Die Unvollendeten. Carl Hanser Verlag, München/Wien 2003)

W opublikowanej w 2003 roku powieści Niedopełnieni udaje się Reinhardowi Jirglowi zawrzeć jeden z najbardziej wiarygodnych i przekonujących opisów powojennej rzeczywistości Niemiec. Jego portret pierwszych lat powojennych to obraz pozbawiony współczucia dla bohaterów zdarzeń: wypędzenia Niemców z Sudetów, okresu ich niewzruszonej nadziei na powrót, odsiadywania życia w NRD. Te wydarzenia autor opisuje na przykładzie czterech kobiet z małego miasteczka Komotau (Chomutov): starej Johanny, jej córek, Hanny i Marii, i siedemnastoletniej wnuczki Anny. Urodzony w 1953 roku wnuk jest narratorem, i to on otwiera drzwi do przeszłości, opisuje ten rozdział historii Niemiec, nie popadając w sentymentalizm, precyzyjnie, językiem pełnym aluzji, zawiłym i zarazem dosadnym. Jirglowi, jak napisał jeden z recenzentów, udał się "zapierający dech w piersiach językowy kondensat". Niemiecki tygodnik "Die Zeit" dopatruje się przyczyn nadzwyczajnego sukcesu tej powieści pokoleniowej w dystansie historycznym, "z którego wnuk dokonuje czegoś, co synowi jeszcze się nie udało: przedstawić bogaty, głęboki, ambiwalentny obraz najnowszej historii Niemiec".


Foto:
Peter-Andreas Hassiepen

Reinhard Jirgl to jeden z najwybitniejszych, najbardziej wyrazistych językowo, a zarazem najbardziej osobliwych pisarzy we współczesnej literaturze niemieckiej. To autor, który zrywa z konwencjami "normalnego" języka i przeciwstawia mu niepodobny do żadnego z istniejących, ani nie odwołujący się do żadnych wzorów artystyczny idiom, posługujący się dla większej transparentności przekazu wymyśloną przez twórcę ortografią. Oryginalność Reinharda Jirgla polega na precyzyjnej obserwacji, nie ulegającej żadnym modom, ani nie poprzestającej na powierzchownych spostrzeżeniach. Jego powieści to dokładne opisy, zapierające dech w piersiach językowe kondensaty sytuacji i zdarzeń, które - jak nam się zdaje - znamy, ale o których jeszcze nikt nie opowiedział nam w tak intensywny i zróżnicowany sposób. Tłumaczenie tekstów Jirgla na obcy język to niewątpliwie szczególne wyzwanie. Ale tworzone przezeń obrazy dają się reprodukować także w innym języku.

Równie niezwykła jak twórczość jest biografia Reinharda Jirgla. Urodził się w 1953 roku w Berlinie Wschodnim i pierwszą dekadę życia spędził pod opieką dziadków w małym miasteczku w Starej Marchii (Altmark). W 1964 roku wraca do rodziców do Berlina. Po ukończeniu liceum, jednocześnie kształcąc się w zawodzie elektromechanika, przygotowuje się na kursach wieczorowych do matury. W 1971 roku rozpoczyna studia na wydziale elektrotechniki uniwersytetu im. Humboldta, które kończy w 1975 roku, uzyskując dyplom inżyniera. W latach 1975-1995 pracuje jako technik w berlińskim teatrze Volksbühne. Powstałe w tym okresie teksty nigdy nie ukazały się w NRD. Pierwsza wersja jego powieści Mutter Vater Roman (Powieść o matce i ojcu) zostaje w 1985 roku odrzucona. Jirgl nie publikuje ani na Wschodzie, ani na Zachodzie.

Jego przeznaczona początkowo "do szuflady" twórczość ukazuje się od połowy lat dziewięćdziesiątych w wydawnictwie Carl Hanser Verlag. W 2002 roku wychodzi jego powstała w latach osiemdziesiątych Genealogie des Tötens. Trilogie (Genealogia zabijania. Trylogia). Na forum publicznym przełom przynosi powieść Abschied von den Feinden (1995, Pożegnanie z wrogami). W utworze tym traumatyczne doświadczenia rodzinne i osobiste dwóch skłóconych ze sobą braci tworzą skomplikowaną kompozycję narracyjną. Pozornie równoległe światy Republiki Federalnej Niemiec i NRD stanowią tło konstelacji postaci. Akcja powieści Die atlantische Mauer (2000, Mur atlantycki) toczy się między starym kontynentem a Nowym Światem. Młoda kobieta z Berlina pragnie rozpocząć w Nowym Jorku nowe, samodzielne życie. Jirgl opowiada radykalną historię o odważnych zamierzeniach i ich fiasku.

Reinhard Jirgl otrzymał za swoją twórczość liczne nagrody: Nagrodę im. Alfreda Döblina (1993), Marburską Nagrodę Literacką (1994), Berlińską Nagrodę Literacką Fundacji Preussische Seehandlung, Medal im. Johannesa Bobrowskiego (1998), Kranichsteinską Nagrodę Literacką (2003), Nagrodę Dedala w dziedzinie nowej literatury i Bremeńską Nagrodę Literacką (2006). W latach 2007-2008 korzystał ze stypendium "pisarza miejskiego" w Bremie. W roku 2009 otrzymał nagrodę im. Liona Feuchtwangera, a w roku 2010 Nagrodę im. Georga Büchnera.

Recenzje:

1.

Justyna Gul, Ojczyzna Komotau, portal granice.pl, wiosna 2010

2.

Markus Eberharter, Bez ojczyzny, "Nowe Ksiąźki", 5/2010

3.
Piotr Buras, Romanse bez miłości, "Gazeta Wyborcza", 3.08.2010
projekt | książki/autorzy | imprezy | informacje | echa medialne | linki | kontakt