Emine Sevgi Özdamar

Most nad Złotym Rogiem

Książka ukazała się w przekładzie Marii Przybyłowskiej nakładem Wydawnictwa "Pogranicze" w Sejnach w maju 2007 roku, 273 strony.
(wydanie oryginalne: Die Brücke vom Goldenen Horn, Verlag Kiepenheuer & Witsch, Köln 1998)


W roku 1965 młoda Turczynka jedzie - powodowana żądzą przygód i na przekór rodzicom - do Berlina Zachodniego. Pracuje w zakładach Telefunken i jako pokojówka w jednym z berlińskich hoteli, mieszka w schronisku dla kobiet w pobliżu zniszczonego dworca Anhalter Bahnhof, który w gronie jej koleżanek z pracy zyskał sobie nazwę "obrażonego dworca", ponieważ po turecku "zniszczony" i "obrażony" to jedno i to samo słowo. Uczy się niemieckiego, każde słowo bierze za dobrą monetę i z wolna zaczyna się czuć na obczyźnie jak u siebie.

Stopniowo przebija się ku obcym sobie słowom, chłonie niespokojne lata sześćdziesiąte. Pokojówka słyszy studentów skandujących na ulicy: "Zabójcy precz z Wietnamu!". Rzecznik berlińskiego Senatu przyrównuje protestujących studentów do kur. Kiedy od strzałów ginie Benno Ohnesorg, żarty się kończą. "Policja strzelała do kur, tymczasem na ulicy leży człowiek".

W drugiej części książki młoda kobieta wraca do Stambułu, aby zdobyć wykształcenie aktorskie. W Turcji tego okresu panują jeszcze brutalniejsze stosunki niż w Niemczech: na protesty studenckie reżim odpowiada aresztowaniami, torturami i zabójstwami. Emine Sevgi Özdamar przedstawia obrazy, których precyzja nie pozostawia miejsca na sentymenty. W swoim autobiograficznym pisarstwie wykracza poza wymiar własnego życia. Staje po stronie tych, którzy ponoszą konsekwencje działań władzy i polityki.


Foto: Helga Kneidl

Urodzona w roku 1946 w Turcji Emine Sevgi Özdamar stała się pisarką niemieckojęzyczną: po pierwszym pobycie w Niemczech w latach sześćdziesiątych powraca w latach siedemdziesiątych do Berlina Wschodniego, aby poznawać teatr Brechta u Benno Bessona i Matthiasa Langhoffa w berlińskiej Volksbühne. Następnie przechodzi jako aktorka do Schauspielhaus w Bochum i zaczyna otrzymywać role filmowe, m.in. w Happy Birthday, Türke w reżyserii Doris Dörrie. Na zamówienie bochumskiego Schauspielhaus pisze swoją pierwszą sztukę teatralną, zatytułowaną Karagöz in Alemania (Czarnooka w Niemczech).

Od roku 1982 mieszka i utrzymuje się z pisarstwa w Berlinie. Jej pierwsza autobiograficzna powieść Das Leben ist eine Karawanserei (1992) przedstawia dzieciństwo i młodość dziewczyny, która wraz z rodziną wędruje, przeżywając po drodze wiele przygód, z anatolijskiej wioski do Stambułu. W książce Seltsame Sterne starren zur Erde (2003) Emine Sevgi Özdamar opowiada o swojej pracy w teatrach Wschodniego i Zachodniego Berlina. Teatr wyostrzył jej spojrzenie na rzeczywistość podzielonego miasta, dzięki czemu ta znakomita obserwatorka pokazuje nam Berlin takim, jakim z pewnością nie widział go dotąd żaden Niemiec.

Emine Sevgi Özdamar jest laureatką licznych prestiżowych nagród literackich, między innymi Nagrody im. Ingeborgi Bachmann, Nagrody im. Kleista, Nagrody Literackiej Miasta Bergen-Enkheim, Nagrody im. Adalberta von Chamisso czy Nagrody dla Kobiet-Artystek Północnej Nadrenii-Westfalii. Gdy w roku 2003 otrzymała stypendium literackie w mieście Frankfurt-Bergen, jury chwaliło jej "niebywale obrazową, pełną humoru i zmysłowości niemczyznę", jaką wypracowała sobie "galopując na przełaj przez dwie kultury".

Recenzje:

1.

Joanna Piotrowska, Wrocław: Spotkanie z Emine Sevgi Özdamar, www.feminoteka.pl, maj 2007

2.
Marta Pawlaczek, Życie jak powieść..., G-punkt.pl Portal Kulturalny, 24.05.2007
3.

Bartosz Staszczyszyn, Spowiedź dziewczęcia wieku, "Dziennik", dodatek "Kultura", 21.09.2007

4.
Maciej Kaczyński, Życie z zebranych słów, Nowe Książki, 11/2007
projekt | książki/autorzy | imprezy | informacje | echa medialne | linki | kontakt