Christoph Ransmayr

Latajaca góra

Powieść ukazała się w przekładzie Jacka St. Burasa w maju 2007 roku nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego w Warszawie, 313 stron.
(wydanie oryginalne: Der fliegende Berg, S. Fischer Verlag, Frankfurt a. Main, 2006)


Liam, kartograf, piszący w powieści Christopha Ransmayra geodezyjne programy komputerowe i obsługujący sterowane komputerowo teleskopy, utrzymujący poprzez sieć internetową kontakt z całym światem, natrafia, szukając danych z historii pomiarów Transhimalajów, na zagadkową fotografię. Na starym chińskim zdjęciu lotniczym odkrywa górę, nie zaznaczoną na żadnej mapie. Namawia swojego młodszego brata Patricka do podjęcia wspólnej próby wejścia na ten ostatni, dotąd nie zdobyty szczyt świata. Bracia przygotowują się do wyprawy, trenując wspinaczkę na stromych skalistych wybrzeżach Irlandii, wspominają wspólne wycieczki z ojcem, wreszcie udają się do Chin w składzie oficjalnej delegacji, od której odłączają się na miejscu i razem z tybetańskim klanem koczowników docierają w pobliże swojego celu. Miłość Patricka do Nyemy, dziewczyny z klanu, konflikty między braćmi i ostrzeżenia klanu przed zaplanowanym atakiem na szczyt "latającej góry" opóźniają wymarsz. W końcu jednak bracia podejmują udaną próbę zdobycia szczytu, ale w drodze powrotnej zaskakuje ich burza śnieżna. Schodząca lawina staje się przyczyną śmierci Liama.

Powyższe zdarzenia nie przybierają u Christopha Ransmayra charakteru powieści przygodowej czy alpinistycznej. Latająca góra to podróż do ostatnich nieznanych zakątków świata, która zdaje się mówić, że nie ma miejsc, danych raz na zawsze, ani ostatecznej pewności. W jednym z wywiadów autor powiedział: "Moje opowieści zawierają zawsze warianty jakiegoś fundamentalnego doświadczenia, na przykład takiego, że to, co jest, nie może pozostać niezmienne. Jest to doświadczenie, które raz po raz każe nam sięgać po to, co nieosiągalne, skrajnie odległe. Jakże często bowiem chcielibyśmy, żeby było inaczej niż jest. Ojca obu moich braci przez całe życie dręczy tęsknota za jakimś niewzruszonym miejscem, gdzie raz na zawsze byłby bezpieczny, nietykalny, nieśmiertelny. Całe nasze doświadczenie przeczy istnieniu takiego miejsca za życia, niemniej tęsknota za nim pozostaje żywa. I ojciec braci w końcu znajduje to miejsce - na cmentarzu w Glengarriff."

Kiedy mimo zastrzeżeń Nyemy Patrick postanawia wziąć udział w ataku na szczyt, jest "zdecydowany zająć się tą granią, tą latającą górą i tym samym pojść śladem, prowadzącym z świecących matowo, wirtualnych światów Liama w rzeczywistość". Powieść oscyluje między fikcją a rzeczywistością, tworząc zmitologizowany świat fantazji, usytuowany między leżacą na uboczu irlandzką wyspą a wyżyną tybetańską: "z żyznych nizin w górę ku lodowemu światłu i z ciszy pozbawionej życia z powrotem w dół, nad morze".

Ransmayr przelewa kontrasty między górami i morzem, życiem i śmiercią, rzeczywistością archaiczną i współczesnością w rytmicznie wycyzelowaną prozę. Mające potężną siłę oddziaływania obrazy jego wielkiej opowieści przybierają niezwykłą w prozie postać "składu chorągiewkowego", formę "latających zdań", jak pisze autor w uwadze wstępnej. Czytelnikowi dane jest niezwykłe doświadczenie: czytając, ulega on magii rytmów, które pozwalają mu też zwolnić i się zatrzymać. W trakcie lektury słychać muzykę słów niezrównanego prozaika.


Foto: Oliver Rüther

Christoph Ransmayr urodził się w 1954 roku w Wels w Górnej Austrii. Studiował filozofię i etnologię. Mieszka w Wiedniu i w Irlandii. Jego powieści: Die Schrecken des Eises und der Finsternis (1984, Okropności lodu i mroku), Die letzte Welt (1988, wyd. pol. Ostatni świat, przeł. Jacek St. Buras, Wydawnictwo Sic! 1998) i Morbus Kitahara (1995, wyd. pol. Morbus Kitahara, przeł. Sława Lisiecka, PIW 2003) przetłumaczono na 30 języków. Mniejsze teksty prozatorskie, zebrane w tomach Der Weg nach Surabaya (1997, Droga do Surabayi) czy Die Verbeugung des Riesen (2003, Pokłon olbrzyma), opowiadają o dalekich podróżach, które Ransmayr podejmował od początku lat dziewięćdziesiątych. W roku 2000 zaproszony jako "poeta-gość" przez organizatorów festiwalu Salzburger Festspiele, zademonstrował z udziałem dużego zespołu muzyków, śpiewaków, filmowców, aktorów, rzeźbiarzy i malarzy w ciągu siedmiu kolejnych wieczorów różne formy narracji pod hasłem "W drodze do Babilonu". Na kanwie tego scenicznego przedsięwzięcia powstała jego pierwsza i jak dotąd jedyna sztuka teatralna Die Unsichtbare. Tirade an drei Stränden (Niewidzialna. Tyrada na trzech wybrzeżach), wystawiona w 2001 roku w ramach salzburskiego festiwalu.

Za swoją twórczość Ransmayr otrzymał wiele nagród, m. in. Wielką Nagrodę Literacką Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych (1992), nagrodę im. Franza Kafki (1995), Europejską Nagrodę Literacką "Prix Aristeion" (1996, za powieść Morbus Kitahara), nagrodę Premio Letterario Internazionale Mondello (1997), nagrodę im. Friedricha Hölderlina miasta Bad Homburg (1998) i nagrodę im. Bertolta Brechta (2004).

Recenzje:

1.

2.
Jakub Winiarski, Patos składu wolnego, Portal www.nieszuflada.pl, 1.6.2007
3.
Hanna Serkowska, Dwóch ludzi morza w najwyższych górach świata, Nowe Książki, 10/2007
projekt | książki/autorzy | imprezy | informacje | echa medialne | linki | kontakt